سلطان محمد ميرزا قاجار
396
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
و [ اما ] ساختن راه [ كه ] در نهايت سختى عبور مىشود : اين راه در واقع دو منزلش را مىتوان گفت صراطى است غير مستقيم . خود كاهرود مزرعهاى است . نيم ساعت سمت دست چپ از راه دور ، در ميان دره در كنار راه زاغهها كنده ، اهل مزرعهء كاهرود روزها آمده با مردم معامله مىكنند ، شبها به خانههاى خود مىروند . چند قطعهء كوچك زمين زراعت [ و ] قدرى هم درخت دارد . در همهء ولايت لاريجان از الوان و علامات كوهها سنگها پيدا و آشكار است كه معادن زغال سنگ و آهن [ و ] كبريت بسيار است . بعضى [ 267 ب ] مكنون پاره [ اى ] معلوم و مهجور است . از كاهرود تا فرسم از كاهرود الى فرسم كه اول خاك آمل مازندران است پنج ساعت ، همهء راه مثل راههاى پيش [ است ] . سه مرتبه از رودخانه بايد عبور كرد . در همهء معابر پل ساخته شده است ، دره گاهى تنگ گاهى گشاد مىشود . هرجا راه در كمر كوهها واقع است سنگ و سخت است . هروقت از كنار رودخانه مىگذرد سهل و وسيع مىشود . اول منزل از پلى بايد گذشت كه رودخانهء كاهرود از زير آن پل گذشته ، داخل هرازرود مىشود . آبادى و زراعت هيچ نيست مگر بعضى زاغهها به جهت حفظ از سرما در كنار راه ساختهاند . از كاهرود كه گذشت رفتهرفته درخت كنار رودخانه زياد مىشود و در كوهها هم درختهاى جنگلى بههم مىرسد . [ 268 آ ] آخر منزل كوه و كنار رود همه جنگل مىشود و هوا از سردى ميل به گرمى مىكند . فرسم خود فرسم مزرعهء مختصرى است ، ملك خوانين لاريجان . با اينكه خود مزرعهء قابل آبادى است و مالك [ ان ] قادر در خيال آبادى آنجا نيفتادهاند ، شلتوك كمى از خارج آمده در آن مزرعه مىكارند . سكنه ندارد . چون همهء اهل لاريجان زمستانها را در آمل به قشلاق مىآيند ، در اين مزرعه خوانين چند اطاق و حمامى به جهت رفع حاجت خود در وقت عبور ساختهاند . در كوهش كبك و شكار كوهى